Przez lata Windows był dla większości użytkowników oczywistym wyborem. Dziś jednak rosnące kontrowersje wokół telemetrii, reklam, funkcji AI i wymagań sprzętowych sprawiają, że coraz więcej osób rozważa przejście na Linuksa lub macOS. Co ważne, alternatywy dla systemu Microsoftu są dziś bardziej dopracowane, przystępne i przyjazne niż kiedykolwiek wcześniej. Jeśli więc nie chcemy już dłużej czekać na wdrożenie wszystkich punktów planu K2 giganta z Redmond i przyspieszenie Windowsa, zdecydowanie powinniśmy zapoznać się z niniejszym tekstem.
Co zamiast Windowsa 11?
Czy taka zmiana wiąże się z dużymi niedogodnościami? Niekoniecznie. Linuks oferuje coraz lepsze wsparcie dla gier dzięki technologiom takim jak Proton, a wejście do ekosystemu Apple jest łatwiejsze niż jeszcze kilka lat temu. Niezależnie od tego, czy zależy ci na grach, prywatności, wygodzie czy stabilności działania, warto pamiętać, że świat nie kończy się na Windowsie.
Zanim przejdziemy do przedstawienia konkretnych propozycji, warto na chwilę zastanowić się nad tym, czego dokładnie oczekujemy od systemu operacyjnego. W tym miejscu wypada też podkreślić, iż niniejszy poradnik nie jest skierowany do zapaleńców i komputerowych wyjadaczy, albowiem ci z pewnością już dawno temu znaleźli swoje ulubione OS.
Mając to na względzie kwestie estetyki, możliwości konfiguracji i grania, przypisaliśmy każdego z „zawodników” do jednej z kategorii: systemów uniwersalnych, tych skierowanych do graczy oraz OS dla nieco bardziej zaawansowanych odbiorców – aczkolwie z zastrzeżeniem, że wciąż jest to soft niewymagający specjalistycznej wiedzy do obsługi. Kolejność pozycji w kolejnych działach naszego zestawieniu jest losowa. Przejdźmy do właściwej części naszego zestawienia prezentującego alternatywy dla Windowsa 11.
Systemy uniwersalne
macOS
Jakby nie patrzeć, macOS to propozycja, która wymaga zmiany nie tylko oprogramowania, ale i całego sprzętu. Jako system zamknięty, dostępny wyłącznie na komputerach Apple, oferuje poziom integracji, o którym świat Windowsa może tylko marzyć. Od czasu wprowadzenia procesorów Apple Silicon (czyli serii oznaczonej literą M), macOS stał się synonimem komfortowej pracy i niesamowitej wydajności na baterii. To system, który nie walczy z użytkownikiem, a regularnie staje po jego stronie.
Jednym z najważniejszych wyróżników macOS jest współpraca między nim a sprzętem na bazie iOS. Funkcje takie jak Continuity (odbieranie połączeń z iPhone’a na Macu), Sidecar (używanie iPada jako drugiego ekranu) czy Universal Control (sterowanie wieloma urządzeniami jedną myszką) tworzą przyjazne środowisko pracy i ułatwiają codzienne funkcjonowanie. Doliczmy do tego legendarną wręcz stabilność Core Audio i Core Video, a zrozumiemy, dlaczego to właśnie komputery giganta z Cupertino zazwyczaj stanowią pierwszy wybór dla muzyków, montażystów i grafików.
W starciu z Windowsem 11 macOS wygrywa kulturą pracy i estetyką. W systemie Apple nie uświadczymy bałaganu w rejestrze, problemów ze sterownikami ani wymuszonych restartów. Instalacja aplikacji, polegająca na przeciągnięcie ikony z jednej strony okienka na drugą, to szczyt prostoty. Faktem jest zaś to, iż wybierając macOS częściowo płacimy za produkt premium. W zamian możemy mieć pewność, że każda animacja, ikona i funkcja zostały dopracowane do perfekcji, pozwalając skupić się na tym, co dla nas najważniejsze, a nie na opędzaniu się od błędów. No i najważniejsze – za sprawą MacBooków Neo wkroczenie do świata Apple nie jest już tak piekielnie drogie, jak onegdaj.
Zorin OS
Zorin OS to pierwsza z wielu dystrybucji Linuksa w naszym zestawieniu i zarazem ta, która ma szansę zagwarantować najmniej stresującą przesiadkę z Windowsa 11. Głównym atutem tego systemu jest miła dla oczu, a zarazem intuicyjna szata graficzna, którą dodatkowo możemy dostosować wedle własnego widzimisię. Dzięki autorskiemu narzędziu Zorin Appearance za pośrednictwem jednego kliknięcia zmienimy wygląd pulpitu w taki sposób, aby do złudzenia przypominał on ten znany z Windowsa 11, macOS, a nawet kultowego już Windowsa 7.
To, co dodatkowo wyróżnia Zorina, to wsparcie dla windowsowych aplikacji. System pomaga skonfigurować środowisko Wine, dzięki czemu większość programów działa bez większych utrudnień. Dodatkowo, wersja Pro (niekosztująca przy tym kroci – 179 zł to uczciwa cena) oferuje zestaw preinstalowanych aplikacji kreatywnych i biurowych, co sprawia, że system jest gotowy do działania dosłownie chwilę po zakończeniu instalacji, bez konieczności odwiedzania dziesiątek stron z instalkami.
Dla kogo jest Zorin OS? Dla każdego, kto ceni sobie prywatność i stabilność, ale nie chce rezygnować z nowoczesnego wyglądu. W przeciwieństwie do Windowsa 11, omawiany system nie śledzi poczynań swoich użytkowników, ani nie wymusza zalogowania się na żadne konto celem przeprowadzenia konfiguracji. Jeśli szukamy softu, który będzie oferował zalety oprogramowania Microsoftu, a jednocześnie odetnie się od jego najbardziej uciążliwych wad, warto dać szansę Zorinowi.
Link do pobrania: Zorin OS
Linux Mint
Linux Mint to definicja solidności i konserwatywnego podejścia do informatyki (acz w jak najbardziej pozytywnym rozumieniu tego zwrotu). Oparty na Ubuntu LTS, Mint stawia na sprawdzone rozwiązania i cenione przez tysiące użytkowników środowisko graficzne Cinnamon. Co istotne, obsługa rzeczonego OS nie wymaga od nas wiedzy technicznej – na dobrą sprawę wszystko „po prostu działa”, co jednak nie oznacza, iż nie mamy możliwości grzebania w ustawieniach i wprowadzania modyfikacji.
Za największą zaletę Minta można uznać jego… przewidywalność. W świecie, w którym systemy operacyjne potrafią przejść metamorfozę z dnia na dzień, Mint oferuje spokój – raz skonfigurowany, będzie działał identycznie przez lata.
Linux Mint skierowany jest głównie do osób, które chcą się wyrwać z pętli zmian i często niepotrzebnych aktualizacji. Szukasz spójnego systemu i nie chcesz zmieniać swoich nawyków z miesiąca na miesiąc? Mint jest właśnie dla ciebie. Nie znajdziesz tu żadnych zapychaczy, a w środowisku tym odnajdą się zarówno twórcy treści, jak i gracze, którzy z pewnością skorzystają na obecności softu pokroju Lutris lub Heroic Games Launcher.
Link do pobrania: Linux Mint
Ubuntu
W wielu kręgach Ubuntu jest wręcz traktowane jako synonim Linuksa, a pogląd taki oczywiście ma swoje podstawy. Dzięki wsparciu ze strony firmy Canonical, rzeczony OS oferuje najwyższy poziom kompatybilności z oprogramowaniem i sprzętem. W skrócie – Ubuntu jest bezpeczną przystanią dla każdego, kto obawia się problemów technicznych.
Czym wyróżnia się Ubuntu na tle Windowsa 11 oraz innych dystrybucji Linuksa? Przede wszystkim unikalną modyfikacją środowiska GNOME. System ułatwia instalację popularnych aplikacji, a uformowana na przestrzeni ostatnich lat społeczność oraz tysiące wyprodukowanych przez nią poradników sprawiają, iż znalezienie odpowiedzi na trapiące nas w kontekście tego OS pytania nie stanowi większego wyzwania.
Dlaczego warto wybrać Ubuntu zamiast Windowsa 11? Krótka odpowiedź brzmi: dla świętego spokoju. Aktualizacje systemu są przewidywalne i nie okazują się destrukcyjne w skutkach jak te wypuszczane ostatnimi czasy przez Microsoft. Co więcej, decydując się na wersję LTS, możemy liczyć darmowe wsparcie bezpieczeństwa przez okres 5 lat.
Link do pobrania: Ubuntu
Systemy dla graczy
Bazzite
Bazzite to wciąż względnie mało popularna dystrybucja Linuksa, która powstała poprzez wydestylowanie najlepszych cech SteamOS i przeniesienie ich na fundament będący w rzeczywistości stabilnym wydaniem Fedory. Jak możemy przeczytać na stronie projektu, „Bazzite stawia na kompatybilność sprzętową od razu po instalacji, oferując pełne wsparcie dla przyspieszonego kodowania i dekodowania wideo, wbudowane sterowniki Nvidia, dodatkowe sterowniki HID i praktycznie każdą regułę udev, jakiej możesz potrzebować”.
Twórcy Bazzite wprost piszą, iż ich dzieło powstało z myślą o początkujących użytkownikach Linuksa, niemniej także ci bardziej doświadczeni znajdą tu coś dla siebie. OS oferuje preinstalowaną platformę Steam, obsługę HDR i VRR, jak również „ulepszone mechanizmy planowania procesora zapewniające płynną rozgrywkę”. Z systemu zadowolone będą też osoby szanujące swoją prywatność, albowiem oferuje on zabezpieczenia klasy korporacyjnej dzięki wbudowanemu systemowi SELinux, obsłudze funkcji Secure Boot oraz wielu innym udogodnieniom.
W starciu z Windowsem 11 Bazzite wygrywa przede wszystkim brakiem balastu (no, nie licząc Steama – niemniej większość użytkowników z pewnością i tak zainstalowałaby go samodzielnie). System został zaprojektowany w taki sposób, aby jak najwięcej mocy obliczeniowej komputera przekazać potrzebującym jej aplikacjom oraz grom. Nie uświadczymy tu ni napastliwych reklam, ni nieoczekiwanych restartów w celu instalacji aktualizacji – Bazzite szanuje cudzy czas i sprzęt, oferując stabilność, o jakiej użytkownicy „jedenastki” mogą jedynie pomarzyć.
Link do pobrania: Bazzite
SteamOS
SteamOS to system, który znamy przede wszystkim ze Steam Decka, niemniej jego desktopowe wcielenie wciąż ma się dobrze i stanowi wartą uwagi alternatywę dla Windowsa 11 – szczególnie, jeśli zależy nam przede wszystkim na rozrywce. Unikalny interfejs sprawia, że SteamOS jest idealnym rozwiązaniem dla osób budujących peceta podłączonego do telewizora w salonie, gdzie sterowanie myszką i klawiaturą jest uciążliwe. Nie bez powodu nadchodzące Steam Machine będą wyposażone właśnie w ten system.
Wyróżnikiem SteamOS jest jego ścisła integracja z warstwą kompatybilności Proton, która sprawia, że tysiące gier napisanych na Windowsa nie tylko działają na OS firmy Valve, ale wręcz przewyższają wydajnością swoje kopie uruchomione na sofcie giganta z Redmond. Co prawda system zarządza zasobami w całkiem agresywny sposób, priorytetyzując uruchomioną grę i optymalizując zużycie energii oraz temperatury, aczkolwiek w przypadku, gdy zaistnieje potrzeba skorzystania z „tradycyjnego” komputera, SteamOS pozwoli nam szybko przeskoczyć na pełnoprawny pulpit oparty na środowisku KDE Plasma.
Jak już zostało wspomniane, SteamOS jest oprogramowaniem kierowanym przede wszystkim do graczy i to właśnie w obszarze gamingu wygrywa z Windowsem 11 pod wieloma kątami. To system, który udowadnia, że do zanurzenia się w wirtualnych światach nie potrzebujesz już Windowsa – wystarczy dopracowana technologia od Valve i wstępnie skonfigurowana warstwa kompatybilności. W tym miejscu należy jednak zwrócić uwagę na fakt, iż w niektóre tytuły, głównie te wymagające do działania zewnętrznego softu zapobiegającego stosowaniu oszustw, nie zagramy. Odpadają m.in. League of Legends, Valorant i Fortnite, choć większość produkcji dla jednego gracza powinniśmy uruchomić bez przeszkód.
Link do pobrania: SteamOS
CachyOS
Twórcy CachyOS wyszli z prostego założenia – jeśli jesteś zdania, że twój komputer mógłby działać szybciej, zadaniem tego systemu jest udowodnienie, że masz rację. To dystrybucja oparta na Arch Linuksie, która wręcz obsesyjnie koncentruje się na wydajności, na czym skorzystają zarówno gracze, jak i artyści. Jak możemy przeczytać na stronie systemu: „CachyOS dostarcza wszystkie pakiety zoptymalizowane pod kątem Twojego procesora – skompilowane z wykorzystaniem instrukcji x86-64-v3/v4 i Zen4, technologii LTO oraz PGO – w oparciu o niestandardowe jądro z dostrojonym harmonogramem EEVDF”. Efektem jest sprawnie funkcjonująca odsłona Arch Linux, zachowująca elastyczność charakterystyczną dla tej dystrybucji.
Wyróżnikiem CachyOS jest autorskie jądro (kernel) oraz bogaty wybór schedulerów, które zarządzają mocą obliczeniową tak, aby kłaść większy nacisk na zadania, nad którymi aktualnie ślęczy użytkownik. System oferuje też graficzny instalator i autorskie narzędzia do zarządzania sterownikami, tym samym eliminując jedną z największych bolączek Archa.
Dlaczego warto porzucić Windowsa 11 dla Cachy? Tym razem odpowiedzią jest czysta prędkość. Windows, ze swoim pełnym pakietem działających w tle usług, potrafi doprowadzić do czkawki nawet najpotężniejsze pecety. W przeciwieństwie do niego, CachyOS może poszczycić się niewiarygodną wręcz lekkością i gotowością do działania w ciągu milisekundy od otrzymania polecenia – a co, jeśli właśnie nie to, liczy się dla graczy i osób pracujących z multimediami.
Starczy wspomnieć o tym, iż świeżo wydana Forza Horizon 6 działa na przedstawionym OS o wiele lepiej niż na Windowsie 11, szczególnie na kartach graficznych wyposażonych w mniejszą ilość pamięci. Powód? Dużo lepsze zarządzanie dostępnymi zasobami, pozwalającymi ulokować je tam, gdzie są w danym momencie najbardziej potrzebne.
Link do pobrania: CachyOS
Systemy dla bardziej zaawansowanych użytkowników
Omarchy
Omarchy to propozycja dla tych, którzy od systemu operacyjnego oczekują czegoś więcej niż podstawowych funkcji i stabilności (choć tych też oczywiście nie zabrakło). Mowa tu o dystrybucji Linuksa typu omakase (co oznacza, że została ona wyselekcjonowana przez twórców) opartej na Arch Linux i menedżerze okien Hyprland. System został zaprojektowany w taki sposób, aby wesprzeć twórców, programistów oraz specjalistów maści wszelakiej w ich pracy – jakkolwiek by ona nie wyglądała.
Nie sposób nie zauważyć, iż wizualnie Omarchy to prawdziwe dzieło sztuki – rzeczony OS oferuje spójne, dopracowane motywy graficzne, które sprawiają, że spędzanie czasu przy komputerze, wliczając w to nawet bezrefleksyjne wpatrywanie się w pulpit, staje się czystą przyjemnością. Mimo że system ten bazuje na minimalistycznym Archu, w ręce użytkowników zostaje oddany wraz z w pełni skonfigurowanym zestawem pomocnych narzędzi.
Dlaczego akurat Omarchy, a nie Windows 11? Omarchy oferuje lekkość i szybkość, o której propozycja ze stajni Microsoftu zdaje się zapomniała już długie lata temu. Ta dystrybucja Linuksa to propozycja dla tych z nas, którzy chcą wykorzystać pełnię potencjału swojego komputera, bez potrzeby oglądania reklam oraz dzielenia się swoimi danymi z zagraniczną korporacją.
Link do pobrania: Omarchy
Garuda
Garuda Linux to system, który już od pierwszego uruchomienia uderza swoją estetyką – domyślny motyw, Dr460nized, z neonowymi kolorami i przezroczystościami sprawia, że pulpit wygląda jak żywcem wyjęty z cyberpunkowego uniwersum. Warto przy tym podkreślić, iż fani bardziej stonowanych barw nie muszą z tego powodu skreślać opisywanego systemu, albowiem oferuje on dodatkowo bogatą kolekcję alternatywnych motywów, w tym stonowane Mokka.
Dystrybucja ta jest oparta na Arch Linuksie, niemniej została skonfigurowana w taki sposób, aby wycisnąć maksimum z każdego komputera, oferując przy tym dostęp do kompletu narzędzi sprawiających, że korzystanie z naszej maszyny staje się bajecznie proste. Kolejną istotną cechą Garudy jest to, iż dba ona o bezpieczeństwo danych użytkowników. Przed instalacją nowej wersji OS tworzy kopię umożliwiającą cofnięcie się do stabilnego wydania, co jest szczególnie istotne z perspektywy mniej obeznanych z Linuksem osób. Deweloperzy chwalą się również tym, iż opracowany przez nich system aktualizacji znacznie ułatwia życie użytkownikom.
Jako zamiennik dla Windowsa 11 Garuda sprawdza się wręcz wzorowo. System jest szybki, prosty w obsłudze i może pochwalić się miłym dla oka interfejsem. Obecność jądra Zen, zoptymalizowanego pod kątem wielozadaniowości i niskich opóźnień w grach, sprawia, iż Garuda Linux sprawdzi się również w roli domowego centrum rozrywki.
Link do pobrania: Garuda
Fedora
Fedora to system, który wyznacza kierunek rozwoju całego świata Linuxa. Można pokusić się o stwierdzenie, iż jest on swoistym poligonem doświadczalnym, na którym testowane są świeże rozwiązania, trafiające często ze sporym opóźnieniem do pozostałych wersji OS. Nie zmienia to faktu, iż Fedora wszystko, co oferuje, podaje w sposób zarówno elegancki, jak i stabilny. Ba, z omawianej dystrybucji osobiście korzysta sam Linus Torvalds – legendarny twórca Linuxa, a to już powinno mówić samo za siebie.
To, co wyróżnia Fedorę, to jej przywiązanie do wolnego oprogramowania i najnowszych technologii, takich jak Wayland czy PipeWire, które, zanim stały się standardem, zostały dopracowane właśnie w tym środowisku. Warto też podkreślić, iż system gwarantuje bezpieczeństwo ze względu na domyślnie włączony mechanizm SELinux. Malkontentów powinien zaś zainteresować fakt, że Fedora słynie z rygorystycznych testów jakości, co sprawia, że jest to jedna z najstabilniejszych dystrybucji Linuksa dostępnych na rynku.
W porównaniu do Windowsa 11, Fedora oferuje spójność oraz spokój ducha. Podczas gdy Microsoft miesza nowoczesny design z kodem sięgającym pamięcią czasów Windowsa 95, przytoczony OS może pochwalić się przemyślaną oraz profesjonalną konstrukcją. Nie znajdziemy w nim reklam ani nagabywania do ustawienia Edge’a jako domyślnej przeglądarki. To system dla osób, które chcą być na bieżąco z technologią, a jednocześnie cenią sobie porządek i cyfrową higienę.
Link do pobrania: Fedora
Twój komputer, twój wybór
Ostatni rok przyniósł prawdziwe zatrzęsienie doniesień na temat błędów w OS Microsoftu: poczynając od duplikującego się procesu menedżera zadań, przez problemy z ekranem odzyskiwania, aż po… lukę w notatniku, dzięki której hakerzy mogli zdalnie wykonać kod. Na całe szczęście, minęły już czasy, w których wybór systemu operacyjnego był ograniczony do propozycji ze stajni giganta z Redmond oraz kilku małoprzystępnych odsłon Linuksa.
Jak możemy wywnioskować na podstawie powyższej listy, alternatywy dla Windowsa 11 są liczne i praktycznie każdy powinien znaleźć dla siebie coś, co wpasuje się w jego gusta. Niezależnie od tego, czy naszym priorytetem jest prywatność (Mint), maksymalna wydajność w grach (Bazzite, Garuda), nowoczesny design (macOS, Zorin) czy innowacyjność (Fedora), wystarczy wyściubić nos poza ramy narzucone przez Microsoft, aby odkryć bogaty świat systemów operacyjnych.
Wypada przy tym jednak mieć na uwadze, iż przesiadka na nowy system operacyjny to proces, który warto rozpocząć od testów. Część z wymienionych w tekście dystrybucji Linuksa pozwala na uruchomienie wersji „Live” z pendrive’a lub zewnętrznego dysku, bez potrzeby wgrywania lub usuwania jakiegokolwiek pliku z komputera. Dzięki temu łatwo sprawdzimy, czy dany OS sprosta naszym oczekiwaniom, jednocześnie nie robiąc sobie przy tym żadnych problemów.
0 komentarzy