Nasza Droga Mleczna jest jedną z miliardów galaktyk we wszechświecie. W zasadzie dość przeciętną – a możemy się o tym przekonać, śledząc badania prowadzone przez m.in. Teleskop Webba. Oczywiście poza zdjęciami tych skupisk gwiazd teleskop fotografuje również inne obiekty – o czym przekonacie się, przeglądając poniższy ranking, a także podobne zestawienia z lat 2022 oraz 2023.
10. miejsce – Galaktyki NGC 2936 oraz NGC 2937
„Pingwin i Jajko” – czyli układ dwóch oddziałujących ze sobą galaktyk NGC 2936 oraz NGC 2937. Obraz wykonany przez instrumenty NIRCam i MIRI Teleskopu Webba pokazuje, jak blisko związane są te obiekty: otacza je wspólna poświata złożona z gazu i młodych gwiazd. Charakterystyczny kształt większej galaktyki, NGC 2936, przypominający sylwetkę pingwina, jest efektem wzajemnego oddziaływania grawitacyjnego z towarzyszącą jej galaktyką NGC 2937.
Obie galaktyki od dziesiątek milionów lat wpływają na swoją ewolucję i w przyszłości połączą się w jeden obiekt. Obecnie dzieli je zaledwie około 100 tysięcy lat świetlnych – dla porównania Droga Mleczna i galaktyka Andromedy znajdują się od siebie około 2,5 miliona lat świetlnych. Obserwacje takich układów pomagają astronomom lepiej zrozumieć procesy łączenia się galaktyk oraz ich wpływ na powstawanie nowych gwiazd.
9. miejsce – NGC 5468
NGC 5468 to galaktyka oddalona od Ziemi o około 130 milionów lat świetlnych, która odegrała ważną rolę w badaniach tempa rozszerzania się Wszechświata. Połączone dane z Teleskopu Webba oraz Hubble’a pozwoliły astronomom jeszcze dokładniej zweryfikować wcześniejsze pomiary wykonane przez Hubble’a i potwierdzić ich wiarygodność.
W tej galaktyce udało się zidentyfikować gwiazdy zmienne typu cefeidy – obiekty o dobrze poznanej jasności, wykorzystywane jako kosmiczne „punkty odniesienia” do wyznaczania odległości. Pomiar oparty na cefeidach został dodatkowo porównany z obserwacją supernowej typu Ia znajdującej się w NGC 5468. Takie supernowe są niezwykle jasne i pozwalają badać jeszcze większe odległości, dzięki czemu astronomowie mogą lepiej określać historię ekspansji Wszechświata i zgłębiać zagadkę przyspieszającego tempa jego rozszerzania.
8. miejsce – NGC 604
NGC 604 jest jednym z najbardziej aktywnych obszarów gwiazdotwórczych, zawierającym ponad 200 wyjątkowo masywnych i gorących młodych gwiazd typu B oraz O. Tak duże skupisko młodych obiektów tego typu nie ma swojego odpowiednika w Drodze Mlecznej, dlatego region ten stanowi dla astronomów doskonałe miejsce do badania początkowych etapów życia najbardziej masywnych gwiazd.
Obserwacje wykonane przez Webba w średniej podczerwieni ujawniają przede wszystkim rozległe obłoki chłodnego gazu i pyłu, które świecą w tym zakresie promieniowania. Wiele gorących gwiazd jest mniej widocznych na takim obrazie, ale można dostrzec między innymi czerwone nadolbrzymy – ogromne, chłodne „kule gazu”, których średnice mogą być setki razy większe od średnicy Słońca. Badania NGC 604 pomagają lepiej zrozumieć, jak powstają gwiazdy i w jaki sposób wpływają na swoje otoczenie.
7. miejsce – NGC 6440
Tym razem coś z naszej galaktyki. NGC 6440 to gromada kulista znajdująca się w centralnym zgrubieniu Drogi Mlecznej, około 28 tysięcy lat świetlnych od Ziemi. Obszary te są wyjątkowo trudne do obserwacji, ponieważ w kierunku centrum naszej galaktyki znajduje się ogromna ilość pyłu i zagęszczenie starych gwiazd. Dzięki możliwościom Teleskopu Webba astronomowie mogą jednak znacznie dokładniej badać takie ukryte struktury.
Gromady kuliste składają się z setek tysięcy, a nawet milionów gwiazd związanych ze sobą grawitacyjnie. W przeciwieństwie do młodych skupisk gwiazd zawierają przede wszystkim bardzo stare obiekty, które dostarczają informacji o wczesnych etapach ewolucji Drogi Mlecznej. Obraz NGC 6440 ukazuje zwartą, niemal kulistą koncentrację gwiazd, z jasnym centrum i licznymi wyróżniającymi się gwiazdami widocznymi na tle kosmicznej ciemności.
6. miejsce – M82
M82, czyli obiekt w katalogu Messiera oznaczony liczbą 82, to galaktyka gwiazdotwórcza położona około 12 milionów lat świetlnych od Ziemi, znaleźć ją zaś możemy w gwiazdozbiorze Wielkiej Niedźwiedzicy. W jej wnętrzu zachodzi wyjątkowo intensywna produkcja nowych gwiazd – tempo tego procesu jest około dziesięciokrotnie większe niż w Drodze Mlecznej. Dzięki obserwacjom w podczerwieni Teleskop Webba może zaglądać przez gęste warstwy gazu i pyłu, które wcześniej utrudniały badanie tego obszaru.
Zdjęcie wykonane kamerą NIRCam ukazuje centralną część M82 z niespotykaną wcześniej szczegółowością. Wysoka rozdzielczość instrumentu pozwala rozróżnić pojedyncze jasne źródła światła – zarówno pojedyncze gwiazdy, jak i całe ich skupiska. Dokładne określenie liczby gwiazd i gromad w centrum galaktyki pomaga astronomom lepiej poznać kolejne etapy narodzin gwiazd oraz czas trwania poszczególnych faz tego procesu.
5. miejsce – Galaktyki IC 2163 oraz NGC 2207
IC 2163 i NGC 2207 to para galaktyk spiralnych, które wzajemnie na siebie oddziałują i znajdują się w trakcie „kosmicznego tańca”. Obraz wykonany przez instrument MIRI Teleskopu Webba ukazuje przede wszystkim rozkład chłodnego pyłu świecącego w podczerwieni. Dzięki tym obserwacjom astronomowie mogą dokładniej badać miejsca ukrytego powstawania gwiazd oraz gromady gwiazd schowane wewnątrz pyłowych struktur.
Na zdjęciu obszary intensywnych narodzin gwiazd wyróżniają się różowymi barwami, a część podobnych punktów może odpowiadać bardzo odległym aktywnym czarnym dziurom – kwazarom. Większa z galaktyk, NGC 2207, posiada wyraźniejsze i masywniejsze ramiona spiralne, natomiast mniejsza IC 2163 charakteryzuje się bardziej rozciągniętą strukturą. Obie galaktyki widoczne są na tle odległych galaktyk oraz pojedynczych gwiazd znajdujących się bliżej Ziemi.
4. miejsce – NGC 1566
NGC 1566 to galaktyka spiralna znajdująca się około 60 milionów lat świetlnych od Ziemi, w gwiazdozbiorze Złotej Ryby. Dzięki obserwacjom Teleskopu Webba możemy zobaczyć ją niemal dokładnie „od góry”, co pozwala szczegółowo przeanalizować jej strukturę – centralny obszar, ramiona spiralne oraz rozmieszczenie gazu, pyłu i gwiazd.
W centrum galaktyki znajduje się lekko wydłużone jądro z niewielką strukturą poprzeczki, otoczone obszarem wypełnionym światłem młodych gwiazd. Dwa wyraźne ramiona spiralne rozchodzą się od środka ku zewnętrznym częściom galaktyki, zawierając liczne skupiska gwiazd oraz obszary aktywnego formowania nowych obiektów. Widoczne różnice w barwach wskazują na rozmieszczenie pyłu, gazu i regionów narodzin gwiazd, które Webb potrafi badać z wyjątkową dokładnością.
3. miejsce – Galaktyka Sombrero
Galaktyka Sombrero, znana również pod oznaczeniem M104, należy do najbardziej charakterystycznych galaktyk na niebie. Na obrazie wykonanym przez instrument MIRI Teleskopu Webba jasne jądro nie dominuje już tak wyraźnie, dzięki czemu lepiej widoczny jest wewnętrzny dysk oraz rozmieszczenie skupisk gazu i pyłu w zewnętrznym pierścieniu. To właśnie pył stanowi jeden z podstawowych składników materii, z której powstają nowe gwiazdy.
Choć M104 nie jest galaktyką o wyjątkowo intensywnym tempie formowania gwiazd, zawiera ogromną liczbę już istniejących gwiazd, w tym liczne gromady kuliste będące cennym obiektem badań astronomicznych. W świetle widzialnym, rejestrowanym między innymi przez Teleskop Hubble’a, galaktyka bardziej przypomina charakterystyczne sombrero, od którego wzięła swoją popularną nazwę. Porównanie poniżej.
2. miejsce – NGC 602
NGC 602 to młoda gromada gwiazd położona w Małym Obłoku Magellana – galaktyce karłowatej krążącej wokół Drogi Mlecznej. Dzięki możliwościom Teleskopu Webba astronomowie mogą badać ten odległy obszar z wyjątkową dokładnością. Gromada znajduje się około 200 tysięcy lat świetlnych od Ziemi, w aktywnym regionie narodzin gwiazd, którego skład chemiczny przypomina warunki panujące we wczesnym Wszechświecie, gdy dominowały wodór i hel, a cięższych pierwiastków było znacznie mniej.
W centrum obrazu widoczne są młode gwiazdy otoczone rozległymi obłokami gazu i pyłu, natomiast w tle można dostrzec jeszcze bardziej odległe galaktyki. NGC 602 jest również przedmiotem badań nad brązowymi karłami – obiektami o masie mniejszej niż około 80 mas Jowisza, które są zbyt lekkie, aby w ich wnętrzu mogła rozpocząć się stabilna synteza wodoru, charakterystyczna dla prawdziwych gwiazd.
1. miejsce – NGC 3324
NGC 3324 to młoda gromada otwarta położona w gwiazdozbiorze Kila, związana z mgławicą emisyjną IC 2599 i znajdująca się na obrzeżach rozległej Mgławicy Carina. Od Ziemi dzieli ją około 7500 lat świetlnych, choć w literaturze można spotkać również szacunki sięgające około 9100 lat świetlnych. Charakterystyczny układ obłoków gazu i pyłu sprawił, że cały ten obszar zyskał nieoficjalną nazwę Mgławicy Gabrieli Mistral, ponieważ przypomina profil chilijskiej poetki.
Prezentowany obraz powstał z połączenia obserwacji wykonanych przez Teleskop Webba oraz obserwatorium rentgenowskie Chandra. Dane z Chandry, przedstawione w odcieniach fioletu, pokazują promieniowanie rentgenowskie, natomiast Webb ujawnia z niezwykłą dokładnością strukturę gazu, pyłu i młodych gwiazd w tym aktywnym regionie formowania gwiazd.
Bonus – więcej zdjęć
Powyższy ranking to nie wszystko. Polecamy również zajrzeć do podobnych zestawień obejmujących lata 2022 oraz 2023. Ponadto koniecznie rzućcie okiem na pozostałości po supernowej Cassiopeia A w kolorach amerykańskiej flagi, a także na galaktykę Centaurus A oraz narodziny nowych gwiazd w układzie FS Tau. Ostatnie z wymienionych to nowinki z tego miesiąca, którymi NASA podzieliła się z okazji 250. rocznicy niepodległości USA.
0 komentarzy